Z kim grywał w szachy hrabia Jan Tęczyński?

ZAPRZYJAŹNIONE STRONY

syrenka

mazurek

wspolnota

WYCIECZKI POLONIJNE

Z kim grywał w szachy hrabia Jan Tęczyński?

piątek, 22 grudnia 2006 00:36

Moja pierwsza opowieśæ wiąże się z szachownicą krakowskiego magnata Tęczyńskiego. Zobaczyæ można ją w Bawarskim Muzeum Narodowym. Najlepiej wybraæ się tam w niedzielę, kiedy w muzeum jest tłoczno i gwarno, bo w tym dniu zachowano tutaj jeszcze miły obyczaj bezpłatnego wstępu. Bawarskie Muzeum Narodowe, które w tym roku obchodziło ono swoje 150-lecie, znajduje się przy ulicy Prinzregentenstrasse 9. Pośród kilkunastu poloników, które są tutaj wystawione, można podziwiaæ m. in. kryształowe puchary Zygmunta III Wazy i obrazy Jana Polacka. W dziale gier towarzyskich na drugim piętrze wystawiony został jeden z najbardziej zagadkowych poloników: szachownica Jana Tęczyńskiego herbu Topór, kasztelana wojnickiego, podkomorzego koronnego, przedstawiciela potężnego rodu magnackiego z południowej Polski.

Szachownica — pięknie wyeksponowana w szklanej gablocie — prezentuje się bardzo okazale. Wyłożona jest masą perłową, szyldkretem i czarną laką i ma spore rozmiary: 51 x 50,2 cm. Jej wspaniałośæ i bogate zdobnictwo podkreśla jeszcze silniej padające z góry światło. Jedna strona eksponatu, widoczna zaraz przy wejściu do sali, to gra tryktrak. Masa perłowa ułożona jest tutaj w opowieśæ dworską, pod palmami poruszają się żywo dworzanie, gąszcz leśny roi się od egzotycznego dzikiego zwierza, między listowiem z masy perłowej pojawiają się słonie, tygrys, jest i nosorożec. W prawym górnym rogu odbywa się polowanie: myśliwy celuje w przyszłą ofiarę, która skryła się za palmowymi liśæmi. Pośrodku, na jakby tronie, zasiada pod baldachimem po lewej stronie władca, naprzeciw niego postaæ kobieca. Od prawego rogu spieszą z darami posłańcy. Kształty wszystkich postaci są mocno zgeometryzowane. Cała wolna przestrzeń wypełniona jest zawiłym deseniem liści z masy perłowej.

Druga, tylna strona eksponatu, to właściwe pole szachowe, misternie wyłożone połyskliwą masą perłową i ciemnymi płytkami szyldkretu.

Na stronie z planszą do tryktraka, pośrodku dolnej części gry, znajduje się malutka, na pierwszy rzut oka niezauważalna płytka z herbem Topór rodu Tęczyńskich. O istnieniu niegdyś drugiej płytki zaświadcza puste miejsce pośrodku górnej części gry. Płytki wklejone zostały już później, w Europie. Okazją do umieszczenia ich na szachownicy było objęcie w roku 1571 przez Jana Tęczyńskiego prestiżowego urzędu kasztelana wojnickiego. Herb widoczny na płytce ma już postaæ po roku 1561 — na czerwonym polu tarczy w krzyż dwa topory bojowe srebrne ze złotym toporzyskiem, zwrócone w prawo, i dwa dwugłowe, tzw. płatane, orły cesarskie. Nad herbem litery I. C. A. T. C. V. Joannes Comes A Ten-czyn Castellanus Voiniczensis. Czyli: Jan Hrabia z Tęczyna Kasztelan Wojnicki. Po lewej i prawej stronie herbu data: 1571. Płytka z herbem zaświadcza, że szachownica była kiedyś w posiadaniu polskiej rodziny. W podpisie pod eksponatem brak tej uwagi.

Szachownica wykonana została w Indiach, w Gujarat, w XVI wieku. W jaki sposób indyjska szachownica trafiła do skarbca Tęczyńskich i jak dotarła później na dwór książąt bawarskich — można jedynie snuæ przypuszczenia. Na pewno wiadomo, że do Bawarskiego Muzeum Narodowego trafiła w 1857 roku ze zbiorów przechowywanych w tzw. Reiche Kapelle (Bogata Kaplica) w monachijskiej Rezydencji Wit-telsbachów. Zwiedzającym udostępniona została dopiero kilka lat temu.

Kim byli właściwie Tęczyńscy?

Historycznie potwierdzone początki rodu Tęczyńskich sięgają wieku XI. Natomiast od przełomu XIII/XIV wieku do lat trzydziestych XVII wieku, kiedy to w roku 1637 zmarł Jan Magnus, ostatni potomek rodu w linii męskiej, rodzina ta należała nieprzerwanie do kilku najbardziej wpływowych rodzin możnowładczych w Królestwie. Ogromna dziedziczna fortuna dawała im pozycję całkowicie niezależną od łaski królewskiej. Większośæ owych Janów i Andrzejów z Tęczyna (Janów było dwunastu, Andrzejów dziewięciu) należała zawsze do elity swojej epoki. Podobnie Jan, kasztelan wojnicki, od roku 1574 podkomorzy koronny, jak i jego brat Andrzej, wojewoda krakowski. Po wygaśnięciu dynastii Jagiellonów, rodzina Tęczyńskich zachowała swoje miejsce na szczytach elity możnowładczej.

W rodzinie Tęczyńskich przykładano ogromna wagę do wykształcenia i nauki. W każdym pokoleniu przynajmniej jeden członek rodziny kończył uniwersytet, wszyscy udawali się w podróże po Europie. Jan Teczynski, przyszły kasztelan wojnicki, oraz jego brat Andrzej, przyszły wojewoda krakowski, rozpoczęli swoje europejskie peregrynacje na dworze wiedeńskim cesarza Ferdynanda I, gdzie bardzo zabiegano o pozyskanie Tęczyńskich. Jan w roku 1560, Andrzej w dwa lata później. Synów cenionego wojewody traktowano tutaj z odpowiednim szacunkiem. Jan uzyskał od cesarza tytuł stolnika cesarskiego, a na dalszą podróż, która wiodła przez Francję, Hiszpanię, Portugalię i Anglię, cesarz zaopatrzył go w listy polecające.

Po powrocie do Krakowa i Tęczyna hrabia Jan angażuje się w najbardziej romantyczną historię tamtych czasów — wraz z Janem Baptystą Tęczyńskim, od którego jest młodszy, choæ według pokrewieństwa jest jego stryjem, jedzie we wrześniu 1563 roku do Szwecji, na ślub tegoż z Cecylią, przyrodnią siostrą króla Szwecji Eryka XIV. Fata jednak nie sprzyjały Janowi Baptyście — morze jest burzliwe, król polski przeciwny, możny ród Radziwiłłów widzi w tym ożenku zagrożenie niemal dynastyczne. Na Bałtyku toczy się wojna. ¯ywioły są przeciw... Romans kończy się tragicznie — Jan Baptysta umiera w grudniu w Kopenhadze, uwięziony przez duńskiego króla Fryderyka II. Jedynie wielka siła woli hrabiego Jana oraz poparcie ze strony możnych duńskich i niemieckich rodów, umożliwia przewiezienie zwłok Jana Baptysty do rodzinnego grobowca w Kraśniku.

Udział hrabiego Jana w podróży swego kuzyna przydał mu sławy i znaczenia. 25 stycznia 1564 na posiedzeniu sejmu w Warszawie opowiedział on o przebiegu podróży, o doli i niedoli swoich współtowarzyszy, o śmierci Jana Baptysty. Ale jedno przemilczał, że już w pierwszych dniach stycznia wysłał list do królowej Anglii Elżbiety z zapytaniem, czy będzie ona popieraæ jego starania o rękę królewny Cecylii, o rękę narzeczonej zmarłego kuzyna. Sprawa była wielce polityczna i niezmiernie drażliwa. Choæ zgodna z obyczajowością tych czasów. Królowa odpowiedziała bardzo dyplomatycznie, ale zza eleganckiej formy ciepłego listu wyziera zdecydowana odpowiedź — nie.

Wczesną zimą 1564 roku hrabia Jan, od paru lat starosta rohatyński, wraca do Tęczyna. Lata nauki i wędrówki ma sobą, a miesiące spędzone na morzu i w kopenhaskim więzieniu nauczyły go ceniæ dom rodzinny. Chciałby się ożeniæ i mieæ prawego następcę. Chciałby surowemu zamkowi w Tęczynie nadaæ wygląd reprezentacyjnej rezydencji. Ambitne plany realizuje z właściwą sobie energią i kiedy w roku 1571 otrzymuje prestiżowy urząd kasztelana wojnickiego, za sobą ma już pierwszy etap przebudowy zamku. Rok 1571 — to data wypisana na pięknej szachownicy indyjskiej .roboty. Czyżby ta kosztowna gra była prezentem możnych przyjaciół?

Ale o tym już następnym razem

gazeta1

miss2010a

sprzataczka_2

ortopeda

karasinski-reklama