PON-y, czyli Polskie Owczarki Nizinne to najpopularniejsze na świecie polskie zwierzęta. Między innymi w Niemczech, Austrii i Szwajcarii posiadają kluby miłośników i hodowców. W Skandynawii sprawdziły się jako psy ratownicze. U nas są ukochanymi przyjaciółmi i towarzyszami rodzin. Najczęściej też spośród rodzimych ras psów są prezentowane na wystawach międzynarodowych.

Na tereny dzisiejszej Polski praprzodek tych zwierząt przywędrował z Hunami. Byli oni jednym ze starożytnych, koczowniczych ludów wywodzących się z Azji Środkowej. Hunowie byli przede wszystkim pasterzami, ale również świetnymi jeźdźcami i wojownikami. Do hodowli swoich zwierząt używali psów wywodzących się z Tybetu. Z czasem podbili oni całą Europę i zapoczątkowali wędrówkę ludów. Świetna organizacja ich państwa sprawiła, że za panowania Attyli zwanego „biczem bożym" Hunowie osiągnęli dyplomatyczną i militarną przewagę nad Bizancjum i Cesarstwem Zachodnioeuropejskim, co doprowadziło do upadku starożytnego świata i nastania czasów średniowiecza.

Początkowo jednak, w IV wieku naszej ery Hunowie pojawili się w Europie Wschodniej. Podporządkowali między innymi żyjące tu plemiona Asów (dzisiejsza Ukraina) oraz Sarmatów, którzy jak pisze Ptolemeusz Klaudiusz (ok. 100 roku n.e.) zamieszkiwali krainę między Wisłą a Dnieprem. Północną granicę ich panowania wyznaczało morze sarmackie, czyli Bałtyk. Plemiona naszych przodków również trudniły się pasterstwem. Chociaż polskie tradycje sarmackie nikną w nie zapisanej przeszłości, ich dalekie echa można rozpoznać w heraldyce polskiej i sposobie przedstawiania orła w godłach prasłowian...

Pierwsza bodaj wzmianka pisemna na temat owczarków nizinnych pochodzi z XVI wieku i jest fragmentem dokumentacji wymiany handlowej. Oto w roku 1514 statek handlowy gdańskiego kupca Kazimierza Grabskiego płynący do Szkocji zabrał na pokład sześć owczarków nizinnych. Za sprzedane tam zboże nasz kupiec chciał nabyć 20 sztuk owiec, a psy, które zabrał ze sobą miały za zadanie oddzielić je od dużego stada i zapędzić na pokład statku. Ze swojego obowiązku zwierzęta wywiązały się idealnie, a będący pod wrażeniem ich pracy szkocki hodowca odkupił od Grabskiego parę naszych owczarków. Na podstawie podobnych przekazów istnieje teoria mówiąca, że nasze owczarki nizinne mogły mieć swój udział w powstaniu rasy Bearder Collie.

Ważnym źródłem pochodzącym już z XVII wieku jest dzieło autorstwa Jana Krzysztofa Kluka, polskiego przyrodnika i księdza. Wspomina on o owczarkach nizinnych w księdze wydanej w 1779 roku, noszącej tytuł: Zwierząt domowych i dzikich osobliwie krajowych historyi naturalney początki i gospodarstwo. Kolejne interesujące źródło stanowi pisemna instrukcja księżnej Jabłonowskiej, wystosowana do zarządców jej dóbr na Podlasiu...

Wspomnieć należy, że owczarki polskie znajdowały się głównie w posiadaniu chłopów. Ci selekcjonowali do hodowli wyłącznie psy o cechach użytkowych. Cenili w tych zwierzętach łagodność oraz silny instynkt zaganiający i stróżujący. Owczarki tego typu były wykorzystywane głównie przy dużych stadach owiec. Pilnowały też chłopskiego obejścia.

W latach 30-tych XX wieku zaczął kształtować się standard rasy, a owczarki nizinne, choć rzadko były prezentowane na wystawach psów rasowych w Poznaniu i Warszawie. Wymienia się tu dwie przedwojenne hodowle należące do Marii Czetwertyńskiej-Grocholskiej z Planty koło Radzynia Podlaskiego oraz Róży i Wandy Żółtowskiej z Milanowa.

Po zniszczeniach II wojny światowej Bydgoski Związek Kynologiczny pod kierunkiem Marii Dubrowinowskiej rozpoczął prace nad odtworzeniem hodowli rodzimych ras psów wiejskich. Na przeglądach hodowlanych i wystawach selekcjonowano prezentowane zwierzęta w oparciu o cechy budowy ciała, (czyli harmonijną budowę i ruch) oraz cechy charakteru typowe dla tej rasy. Olbrzymi wkład w rozwój i popularyzację Polskich Owczarków Nizinnych miała doktor weterynarii Danuta Hryniewicz, właścicielka hodowli z przydomkiem „Kordegarda". To z jej hodowli pochodził słynny pies o imieniu Smok. Byłon wybitnym zwierzęciem i na podstawie jego charakteru i wyglądu sporządzono wzorzec rasy. Dał on znakomite potomstwo w większości znaczących hodowli.

Dziś PON-y to średniej wielkości psiaki o korpusie wpisanym w kwadrat. Ich piękna, obfita sierść wymaga systematycznej pielęgnacji. Posiadają olbrzymi temperament, bywają uparte, ale ich wesołe usposobienie sprawia, że chętnie wybierane są przez te rodziny, w których są dzieci. Potrzebują dużo ruchu na świeżym powietrzu, w przeciwnym razie zaczynają tyć.

Popularne w Niemczech Polskie Owczarki Nizinne posiadają tu swoich miłośników i hodowców. Zrzeszają się oni w dwóch klubach: Der PON-CLUB e.V. i Allgemeiner Klub Für Polnische Hunderassen e.V. Pismo klubowe wydawane przez ten ostatni nazywa się GAZETA i zawiera fachową wiedzę z zakresu hodowli i utrzymania tych zwierząt. Ważną postacią jest pani Iwona Frank, która jako długoletni hodowca i niemiecki sędzia wystawowy cieszy się uznaniem wśród hodowców. Każdy miłośnik tych uroczych uparciuchów otrzyma w tych klubach rzetelną poradę.